Due diligence speelt een centrale rol in de duurzaamheidstransformatie van organisaties. Met de eerste CSRD-rapportages die nu gepubliceerd zijn en de CSDDD op komst, wordt systematisch onderzoek naar ESG-risico’s en impacts steeds belangrijker. In dit artikel leggen we uit wat due diligence precies betekent, hoe het proces eruitziet en waarom het essentieel is voor organisaties die écht impact willen maken.
Wat is due diligence?
Due diligence betekent letterlijk ‘gepaste zorgvuldigheid’. Het is een systematisch proces waarbij een organisatie grondig onderzoek doet om risico’s, kansen en impacts te identificeren voordat belangrijke beslissingen worden genomen.
Het concept komt oorspronkelijk uit de financiële wereld. Bij bedrijfsovernames wordt altijd eerst een due diligence onderzoek uitgevoerd om de financiële gezondheid, juridische verplichtingen en operationele risico’s van de doelonderneming in kaart te brengen. Pas als dit complete beeld er is, gaat de deal door.
Naast financial en legal due diligence bestaat er ook ESG due diligence: een systematische beoordeling van ecologische, sociale en bestuurlijke risico’s en prestaties. Dat is waar we in dit artikel op inzoomen.
Due diligence in de context van duurzaamheid
De Europese wetgever past het principe van due diligence nu ook toe op duurzaamheid. Van bedrijven wordt verwacht dat zij op dezelfde systematische manier hun ESG-prestaties en die van hun waardeketen in kaart brengen. Het gaat hierbij om de volledige scope: van de eigen operatie tot upstream leveranciers en downstream klanten.
Belangrijk is om te benadrukken dat van organisaties niet wordt verwacht dat hun waardeketen perfect duurzaam in elkaar steekt. Dat is vooralsnog niet realistisch. Wel moeten organisaties volgens vastgestelde richtlijnen processen inrichten om risico’s en prestaties te monitoren en waar nodig te verbeteren. De gedachte is dat zo’n systematische aanpak automatisch leidt tot duurzamere bedrijfsvoering. Door zorgvuldig te kijken naar je eigen activiteiten én de volledige waardeketen, ontstaat inzicht in waar de grootste risico’s en kansen liggen.
UNGP’s en OESO-richtlijnen als fundament
Voor ESG due diligence bestaan internationale richtlijnen die als fundament dienen. De belangrijkste zijn de UN Guiding Principles on Business and Human Rights (UNGP’s) en de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen. Deze richtlijnen beschrijven hoe organisaties verantwoordelijkheid moeten nemen voor hun impact op mensenrechten, arbeid, milieu en anticorruptie.
De OESO-richtlijnen schetsen zes stappen die organisaties doorlopen:
- Verankering in beleid en managementsystemen
- Identificeren van negatieve effecten in de waardeketen
- Voorkoming en vermindering van geïdentificeerde risico’s
- Monitoring van implementatie en resultaten
- Transparante communicatie over aanpak en bevindingen
- Herstel bieden waar negatieve impacts zijn ontstaan
Deze stappen vormen de basis voor Europese wetgeving zoals de CSRD en de CSDDD. Organisaties die werken volgens de OESO-richtlijnen, zijn goed voorbereid op de eisen die Europese wet- en regelgeving stelt.
Europese duurzaamheidswetgeving met due diligence
Due diligence speelt een centrale rol in diverse Europese wetten. De belangrijkste zijn de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) die grote bedrijven verplicht te rapporteren over hun ESG-prestaties en due diligence proces, en de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) die due diligence verplicht stelt met harde handhavingseisen.
Daarnaast kennen we de EU Deforestation Regulation, de EU Conflict Minerals Regulation en andere sectorspecifieke regelgeving. Wat deze wetten gemeen hebben, is dat organisaties systematisch onderzoek moeten doen naar hun impact op mens en milieu. Wegkijken is geen optie meer.
Due diligence in de CSRD
In 2025 hebben grote bedrijven hun eerste CSRD-rapportages gepubliceerd. De CSRD, waarin de R staat voor ‘Reporting’, dicteert transparantie over ESG-prestaties. Bedrijven moeten uitleggen of zij een due diligence proces hebben, hoe dit eruitziet, welke risico’s zijn geïdentificeerd en welke maatregelen zijn genomen.
De wet schrijft niet precies voor hóe het proces moet worden vormgegeven, maar stakeholders als investeerders, klanten en toezichthouders lezen de rapportages kritisch. Vage beloftes worden niet geaccepteerd. Organisaties moeten kunnen aantonen dat ze serieus werk maken van due diligence.
De European Sustainability Reporting Standards[Rd1] (ESRS) beschrijven vijf kernelementen waaraan een due diligence proces moet voldoen:
- Betrokkenheid van belanghebbenden bij het identificeren van ESG-thema’s
- Identificatie en beoordeling van negatieve en positieve impacts
- Prioritering van de meest materiële impacts voor actie
- Concrete maatregelen om impacts aan te pakken en te verbeteren
- Monitoring van effectiviteit en continue verbetering
Deze elementen sluiten nauw aan bij de OESO-richtlijnen en bieden organisaties een helder kader voor rapportage.
Due diligence in de CSDDD
De CSDDD gaat een stap verder dan de CSRD. De wet is in 2024 aangenomen en wordt gefaseerd ingevoerd vanaf 26 juli 2028. Waar de CSRD zich richt op rapportage, stelt de CSDDD harde eisen aan het daadwerkelijk uitvoeren van due diligence. De eerste en tweede D staan niet voor niets voor ‘Due Diligence’.
De wet eist dat organisaties hun due diligence proces integreren in beleid en risicobeheer, negatieve effecten identificeren én aanpakken, belanghebbenden betrekken, een klachtenmechanisme inrichten, effectiviteit monitoren en transparant communiceren. Het gaat dus niet alleen om rapporteren, maar om daadwerkelijk actie ondernemen wanneer misstanden worden ontdekt.
Bedrijven dienen hun aandacht primair te richten op die onderdelen van hun waardeketen waar de grootste risico’s op negatieve effecten bestaan. Als op meerdere schakels sprake is van een vergelijkbaar risiconiveau, kunnen bedrijven prioriteit geven aan risico’s bij hun directe zakenpartners.
Voor de CSDDD is het niet langer vereist dat bedrijven de volledige keten tot in detail in kaart brengen. Een verkennende analyse op basis van beschikbare informatie volstaat om inzicht te verkrijgen in waar de kans en ernst van mogelijke negatieve effecten het grootst zijn. Op basis van deze verkenning is het bedrijf vervolgens verplicht om voor de geïdentificeerde hoog risicogebieden verdiepend onderzoek uit te voeren.
Organisaties die nu al stappen zetten op het gebied van due diligence, bereiden zich voor op de toekomst.
Hoe voer je een due diligence proces uit?
Een effectief due diligence proces begint met verankering op het hoogste niveau. Zorg dat directie en bestuur betrokken zijn, formuleer duidelijk beleid en wijs verantwoordelijkheden toe. Due diligence moet geen losstaand project zijn, maar structureel onderdeel van de bedrijfsvoering.
Vervolgens breng je in kaart waar in je bedrijfsmodel, activiteiten en waardeketen risico’s en impacts zitten. Dit doe je door je eigen operatie te analyseren, je toeleveringsketen te onderzoeken en verschillende stakeholders te betrekken. Een dubbele materialiteitsanalyse kan hierbij een waardevol instrument zijn.
Niet alle risico’s zijn even ernstig, dus prioriteer je op basis van de ernst van potentiële schade, waarschijnlijkheid en de mate van invloed die je hebt. Op basis hiervan ontwikkel je concrete maatregelen: pas je inkoopbeleid aan, stel eisen aan leveranciers, investeer in duurzamere alternatieven en werk samen met ketenpartners.
Due diligence is geen eenmalige exercitie maar een continu proces. Monitor of je maatregelen werken, vraag feedback van stakeholders en pas je aanpak bij. Communiceer transparant over je proces, ook over uitdagingen. Het succesvol implementeren van ESG in je organisatie vraagt om een doordachte aanpak waarbij due diligence integraal onderdeel wordt van de bedrijfscultuur.
Praktische uitdagingen
Organisaties lopen bij het uitvoeren van due diligence tegen verschillende uitdagingen aan:
- Complexe waardeketens: Lange en vertakte toeleveringsketens maken het lastig om zicht te krijgen op alle schakels, zeker bij indirecte leveranciers.
- Databeschikbaarheid: Betrouwbare ESG-data van leveranciers is vaak schaars, kleinere toeleveranciers hebben soms helemaal geen inzicht in hun eigen impact.
- Resource-intensief: Een gedegen due diligence proces kost tijd, geld en menskracht, wat voor middelgrote organisaties een uitdaging kan zijn.
- Dynamiek: Waardeketens zijn niet statisch. Leveranciers wisselen, productiemethoden veranderen, dus het werk is nooit klaar.
Deze uitdagingen maken due diligence niet minder belangrijk, maar benadrukken wel dat je moet beginnen met de grootste risico’s en stapsgewijs moet verbeteren. Rome is ook niet in één dag gebouwd.
Due diligence is geen doel, maar een middel
Het invullen van formulieren en opstellen van rapportages alleen brengen de wereld niet verder. Waar het om gaat, is dat organisaties een volwassen due diligence aanpak ontwikkelen die leidt tot betere bedrijfsvoering en echte impact. Een gedegen proces helpt organisaties om risico’s te beheersen, kansen te identificeren, vertrouwen van stakeholders te versterken en bij te dragen aan een duurzamere economie.
Verdere verdieping
Het opzetten van een volwassen due diligence proces vraagt tijd, kennis en ervaring. Bij Empact begeleiden we organisaties bij het ontwikkelen en implementeren van effectieve processen die bijdragen aan echte impact. Bekijk onze ESG due diligence diensten of neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.
Veelgestelde vragen over dit onderwerp
Wat betekent due diligence in het Nederlands?
Due diligence betekent ‘gepaste zorgvuldigheid’ of ‘behoorlijke zorgvuldigheid’. Het verwijst naar de zorgvuldige manier waarop een onderzoek wordt uitgevoerd om risico’s en kansen volledig in kaart te brengen.
Wat is een due diligence onderzoek?
Een due diligence onderzoek is een systematisch proces waarbij alle relevante aspecten van een organisatie, project of transactie grondig worden onderzocht. Het doel is om een compleet en betrouwbaar beeld te krijgen voordat belangrijke beslissingen worden genomen.
Hoelang duurt een due diligence proces?
De duur varieert sterk. Een financial due diligence bij een overname kan enkele weken tot maanden duren. Een volledig ESG due diligence proces is vaak een continu proces dat jaren doorloopt, met jaarlijkse updates en herbeoordelingen.
Wat is het verschil tussen CSRD en CSDDD due diligence?
De CSRD vereist dat organisaties rapporteren over hun due diligence proces. De CSDDD gaat verder en stelt due diligence verplicht, met harde eisen aan de uitvoering en sancties voor organisaties die onvoldoende due diligence uitvoeren.
Wie moet due diligence uitvoeren?
De CSRD geldt voor grote bedrijven en beursgenoteerde ondernemingen. De CSDDD wordt vanaf 2028 gefaseerd ingevoerd en geldt uiteindelijk voor bedrijven met meer dan 5.000 werknemers en €1,5 miljard geconsolideerde netto-omzet. Ook bedrijven die buiten deze scope vallen, worden steeds vaker door klanten of investeerders gevraagd om inzicht in hun due diligence proces.
Wat gebeurt er als een organisatie geen due diligence uitvoert?
Bij de CSDDD kunnen organisaties aansprakelijk worden gesteld voor schade, kunnen geldboetes worden opgelegd en kan uitsluiting van aanbestedingen volgen. Bij de CSRD ligt de sanctie vooral in reputatieschade en mogelijk verlies van investeerders en klanten.