Op 1 januari 2026 treedt het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) definitief in werking. Deze Europese regelgeving introduceert een CO₂-heffing op de import van bepaalde CO₂-intensieve producten. Voor veel organisaties betekent dit een verandering in hoe ze hun toeleveringsketen inrichten en rapporteren. Wat houdt CBAM precies in en waar moet je als organisatie op letten?
Wat is CBAM en waarom bestaat het?
Het Carbon Border Adjustment Mechanism is een instrument van de Europese Unie dat ervoor zorgt dat importeurs van bepaalde goederen een eerlijke prijs betalen voor de CO₂-uitstoot die vrijkomt tijdens de productie. Concreet betekent dit: wanneer een organisatie CO₂-intensieve producten importeert uit landen buiten de EU, moet vanaf 2026 een compensatie worden betaald via CBAM-certificaten.
De gedachte achter CBAM is helder: bedrijven binnen de EU betalen via het Europees emissiehandelssysteem (EU ETS) al voor hun CO₂-uitstoot. Importeurs van goederen uit landen met minder strenge klimaatwetgeving zouden hierdoor een oneerlijk concurrentievoordeel kunnen hebben. CBAM heft dit voordeel op door een gelijke prijs te stellen aan de CO₂-uitstoot, ongeacht waar het product geproduceerd is. Het mechanisme voorkomt daarmee ook CO₂-lekkage: het verplaatsen van productie naar landen waar bedrijven niet hoeven te betalen voor hun broeikasgasemissies.
CBAM maakt onderdeel uit van een bredere Europese ambitie om klimaatneutraal te worden en is onderdeel van het Fit for 55-pakket. Net als de CSRD en de CSDDD verplicht deze EU-verordening organisaties om transparant te zijn over hun impact op het klimaat en verantwoordelijkheid te nemen voor emissies in de hele waardeketen.
Welke producten vallen onder CBAM?
Momenteel richt CBAM zich op zes productcategorieën die verantwoordelijk zijn voor een aanzienlijk deel van de industriële CO₂-uitstoot:
- Cement
- IJzer en staal
- Aluminium
- Kunstmest
- Elektriciteit
- Waterstof
Ook bepaalde voorproducten en een beperkt aantal downstreamproducten vallen onder de regelgeving. De Europese Commissie onderzoekt of het toepassingsgebied na 2026 verder uitgebreid wordt naar andere sectoren, zoals chemicaliën en polymeren.
Van transitiefase naar definitief regime
Sinds oktober 2023 liep een transitieperiode waarin importeurs van CBAM-goederen moesten rapporteren over de CO₂-uitstoot bij de productie van deze goederen. Via het CBAM-register (CBAM transitional registry) dienden importeurs per kwartaal aan te geven welke goederen met welke GN-codes zij hadden geïmporteerd en wat de ingebedde emissies waren. Deze periode loopt eind december 2025 af. Vanaf 1 januari 2026 gelden de definitieve verplichtingen, inclusief de financiële aspecten.
Vanaf 2026: wat zijn de verplichtingen?
Vanaf 1 januari 2026 verandert CBAM van een rapportageverplichting in een financiële verplichting. Dit betekent concreet:
- Toelating als CBAM-aangever: Alleen toegelaten CBAM-aangevers mogen (meer dan 50 ton per jaar aan) CBAM-goederen importeren. Importeurs moeten deze status aanvragen bij de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa). Het aanvraagproces kan tot 200 dagen duren. Wie in 2026 wil importeren, moet deze toelating hebben geregeld. Bij de douaneaangifte moet het CBAM-rekeningnummer worden vermeld.
- Aankoop van CBAM-certificaten: Importeurs moeten jaarlijks CBAM-certificaten kopen die overeenkomen met de CO₂-uitstoot van hun geïmporteerde goederen. De prijs van deze certificaten is gekoppeld aan de prijs van emissierechten in het emissiehandelssysteem (EU ETS), momenteel tussen de 80 en 100 euro per ton CO₂. Overigens is de termijn om daadwerkelijk certificaten te kopen naar februari 2027 verlegd.
- Jaarlijkse aangifte: Importeurs dienen jaarlijks een geverifieerde aangifte in waarin zowel de directe als indirecte emissies van de geïmporteerde producten worden vermeld. Voor 31 mei van elk jaar moeten voldoende certificaten worden ingeleverd om de emissies te dekken.
Vereenvoudiging voor kleinere importeurs
Goed nieuws voor kleinere importeurs: organisaties die minder dan 50 ton aan CBAM-goederen per jaar importeren, zijn vrijgesteld van de CBAM-verplichtingen. Deze drempel is in oktober 2025 ingevoerd als onderdeel van de zogeheten Omnibus-vereenvoudiging. Hiermee worden naar verwachting zo’n 182.000 importeurs, voornamelijk mkb-bedrijven en particulieren, vrijgesteld, terwijl nog steeds meer dan 99 procent van de relevante emissies wordt gedekt.
De impact op Nederlandse organisaties
Voor veel Nederlandse bedrijven heeft CBAM aanzienlijke gevolgen. Niet alleen voor directe importeurs, maar ook voor downstreambedrijven die afhankelijk zijn van grondstoffen als staal, aluminium of cement. Volgens schattingen van de Europese Commissie zullen Europese importeurs tegen 2030 jaarlijks meer dan 2 miljard euro aan CBAM-kosten hebben.
Ook het effect op de waardeketen kan groot zijn. Organisaties moeten nauwer samenwerken met hun leveranciers om betrouwbare emissiegegevens te verkrijgen. Leveranciers die geen gedetailleerde gegevens kunnen leveren, worden beoordeeld op basis van standaardwaarden die vaak hoger liggen dan de werkelijke uitstoot. Dit maakt producten van die leveranciers duurder en kan leiden tot een heroverweging van de toeleveringsketen.
Hoe bereid je jouw organisatie voor?
Een goede aanpak van CBAM vraagt om meer dan alleen het regelen van certificaten en rapportages. Het vraagt om een strategische aanpak waarbij duurzaamheid en klimaat centraal staan. Hier zijn enkele concrete stappen:
1. Analyseer de impact op jouw toeleveringsketen
Breng in kaart welke producten onder CBAM vallen en hoeveel CO₂-uitstoot ermee gepaard gaat. Dit geeft inzicht in de financiële impact en helpt om prioriteiten te stellen. Voor organisaties die CSRD-plichtig zijn, sluit deze analyse bovendien goed aan bij de verplichte rapportage over scope 3-emissies.
2. Werk samen met leveranciers
Vraag leveranciers om betrouwbare emissiegegevens te leveren. Hoe nauwkeuriger deze gegevens, hoe lager de kosten voor CBAM-certificaten. Leveranciers die geen gedetailleerde gegevens kunnen aanleveren, worden beoordeeld op basis van standaardwaarden die vaak hoger liggen dan de werkelijke uitstoot. Het kan waardevol zijn om leveranciers te ondersteunen bij het meten en reduceren van hun emissies. Dit leidt op termijn tot lagere CBAM-kosten en een duurzamere toeleveringsketen.
3. Regel de CBAM-toelating
Zorg dat je de status van toegelaten CBAM-aangever hebt aangevraagd bij de NEa. Zonder deze toelating kun je vanaf 2026 geen CBAM-goederen meer importeren, met alle gevolgen van dien voor je bedrijfsvoering.
4. Bouw kennis en capaciteit op
CBAM vraagt om nieuwe kennis en vaardigheden binnen de organisatie. Zorg dat de juiste mensen getraind worden in het verzamelen en rapporteren van emissiegegevens. Ook kan het zinvol zijn om een interne werkgroep op te richten die zich richt op ESG-implementatie en CBAM.
5. Maak CBAM onderdeel van je duurzaamheidsstrategie
Zie CBAM niet alleen als een compliance-verplichting, maar als een kans om jouw ESG-strategie te versterken. Door te sturen op het reduceren van emissies in de keten, verlaag je niet alleen de CBAM-kosten, maar draag je ook bij aan de klimaatdoelstellingen van jouw organisatie.
De boetes bij niet-naleving
Organisaties die niet voldoen aan de CBAM-verplichtingen, riskeren aanzienlijke boetes. Bij het niet tijdig rapporteren of betalen kan een boete worden opgelegd van 10 tot 50 euro per ton CO₂ die niet correct is gerapporteerd of gecompenseerd. Voor grote importeurs kunnen deze boetes snel oplopen tot honderdduizenden euro’s per jaar. Ook kunnen organisaties die niet tijdig een toelating als CBAM-aangever hebben, vanaf 2026 geen CBAM-goederen meer importeren aan de Europese buitengrens, wat kan leiden tot verstoringen in de bedrijfsvoering. Compliance met de CBAM-regelgeving is daarom essentieel.
Kansen voor verduurzaming
Voor organisaties die bezig zijn met ESG en duurzaamheid, biedt CBAM kansen. Door te investeren in het verlagen van emissies in de keten, kunnen zij niet alleen kosten besparen, maar ook hun concurrentiepositie versterken.
Tijd om te handelen
De transitieperiode loopt af en vanaf januari 2026 worden de verplichtingen afdwingbaar. Het in kaart brengen van de impact, het hebben van de toelating, het opbouwen van kennis en het samenwerken met leveranciers zijn stappen die organisaties moeten nemen om te voldoen aan de nieuwe regelgeving.
Heb je vragen over hoe CBAM jouw organisatie raakt of wil je hulp bij de voorbereiding? Neem gerust contact op. Samen zorgen we ervoor dat CBAM niet alleen een compliance-exercitie blijft, maar ook een stap wordt richting een duurzamere bedrijfsvoering.