Een nieuwe oliecrisis als gevolg van geopolitieke onrust. Wat een ellende! De prijzen voor brandstof gaan door het dak door de afsluiting van de Straat van Hormuz. Vissers, verwerkers en handelaren moeten de gestegen kosten doorberekenen aan de consument, anders vallen ze om. Inflatie doet daar nog een schep bovenop. In de visketen weten we maar al te goed wat dat betekent: de consument gaat op zoek naar een goedkoper alternatief. Oftewel: “Verdwijnt de klant, gaan de schepen voor de kant.”
De grootste uitdaging voor de visketen is het verminderen van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen. Op de olieprijs hebben ondernemers geen invloed. Waar ze wel iets aan kunnen doen, is hun eigen bedrijfsvoering. Zeker niet eenvoudig, maar wel noodzakelijk om geen speelbal te worden van de grillen van de oliemarkt. En er ís al veel gebeurd. Certificeringen, selectieve vistuigen, brandstofbesparing, katalysatoren, ledverlichting, zonnepanelen. Er wordt tegenwoordig efficiënter en met minder impact gevist, verwerkt en verhandeld dan twintig jaar geleden.
Toch is de discussie over duurzaamheid nog lang niet voorbij. Sterker nog: er komt een nieuwe golf aan. En die ziet er anders uit dan de vorige.
Productie
De eerste golf ging vooral over hoe je produceert. Minder impact op klimaat en milieu, beter voor mensen, tegen concurrerende prijzen. De resultaten liegen er niet om. Veel Nederlandse visserijen zijn MSC-gecertificeerd. Voor schol en tong wordt al jaren op of onder het niveau van maximaal duurzame opbrengst (MSY) gevist. Zeventig procent van de onderzochte visbestanden in de Noordoostelijke Atlantische Oceaan voldoet inmiddels aan die norm. Dat is feitelijk regeneratief beheer. Maar hier wringt het: MSC-certificering kost tijd en geld, terwijl vissers er geen hogere prijs voor krijgen. De eerste golf heeft veel opgeleverd, maar zolang de markt goed gedrag niet beloont, blijft het fundament kwetsbaar.
Organisatie
De tweede golf gaat over iets anders: hoe je bedrijf georganiseerd is. Supermarkten vragen steeds vaker waar producten precies vandaan komen. Banken willen weten welke klimaatrisico’s een bedrijf loopt. Overheden eisen transparantie over ketens, arbeidsomstandigheden en milieueffecten. Ofwel: het belang van data.
Die verschuiving is geen toekomstmuziek. De herziene EU Fisheries Control Regulation verplicht digitale traceerbaarheid voor verse en diepgevroren vis al vanaf 2026. Het nieuwe CATCH-systeem moet voorkomen dat papieren vangstcertificaten simpelweg verdwijnen in lades. En met het digitaal productpaspoort (DPP) legt de EU vast dat informatie over herkomst en milieu-impact digitaal beschikbaar moet zijn. Waar vroeger één certificaat voldoende was, komt er nu een hele set vragen bij.
Paradox
En daar zit een interessante paradox.
Veel bedrijven in de visketen werken al decennialang binnen de grenzen van wat de natuur aankan. Er wordt vaak duurzamer gewerkt dan het publieke debat suggereert. Maar dat verhaal wordt niet altijd zichtbaar gemaakt. Niet omdat ondernemers niets te vertellen hebben. Wel omdat duurzaamheid nog te vaak wordt behandeld als een verzameling losse maatregelen. Een certificaat hier, een energieproject daar, een vraag van een retailer tussendoor. Wat ontbreekt is samenhang. Een strategie.
Welke keuzes maak je?
Welke duurzaamheidsvraagstukken zijn voor jouw bedrijf echt belangrijk? Waar zitten de risico’s in de keten? Welke keuzes maak je voor de komende tien jaar? Zodra duidelijk is welke thema’s er echt toe doen, ontstaat een ander soort gesprek met klanten, banken en overheden. Niet over voldoen aan regels, maar over richting. Wie eerst strategisch bepaalt wat zijn duurzaamheidsdoelen zijn, kan daarna ook uitleggen wat hij doet, waarom, en waar hij nog stappen wil zetten. Communicatie wordt dan geen defensieve reactie op kritiek, maar een logisch vervolg op een doordachte koers.
Bedrijven die dat op tijd doorzien, kunnen hun verhaal beter uitleggen aan ketenpartners, beleidsmakers en uiteindelijk de consument. Bedrijven die dat niet doen, lopen het risico dat anderen hun verhaal gaan vertellen. En in het huidige maatschappelijke klimaat pakt dat zelden gunstig uit.
De visketen heeft in het verleden vaker laten zien dat ze zich kan aanpassen. Nieuwe technieken, nieuwe regels, nieuwe markten. Een pakkend voorbeeld is de transitie van Urk: van platvisdraaischijf tot hoofdstad van de zalmverwerking. De volgende stap ligt misschien niet alleen op zee. Maar ook aan de vergadertafel.