Is duurzaamheidsrapportage de moeite waard? Met de recente discussie rondom het Omnibus-pakket en de terugschroefbeweging in Europese transparantievereisten, is dit een vraag die veel bestuurders bezighoudt. Ons eerlijke antwoord: het hangt ervan af. Niet van de wetgeving, maar van hoe je het aanpakt.
Wat onderzoek zegt over de waarde van rapporteren
Recent onderzoek van de Bertelsmann Stiftung, biedt verfrissende inzichten. De centrale conclusie is helder: de toegevoegde waarde van duurzaamheidsrapportage zit niet in het rapport zelf, maar in de organisatorische veranderingen die het rapportageproces in gang zet én in het gerichte gebruik van de verzamelde data.
Het rapportageproces als katalysator
Het Bertelsmann-onderzoek identificeert vijf transformatieprocessen die ESG-rapportage in gang kan zetten. Het eerste is strategische verankering. Door het uitvoeren van een dubbele materialiteitsanalyse krijgt duurzaamheid een plek op strategisch niveau. Thema’s worden geprioriteerd op basis van impact en risico’s, waardoor de focus verschuift naar aspecten waar een organisatie écht verschil kan maken.
Ten tweede dwingt het rapportageproces tot professionalisering van processen. Organisaties bouwen robuustere data governance systemen op, verhelderen verantwoordelijkheden en investeren in systemen voor dataverzameling. Dit lijkt in eerste instantie een kostenpost, maar levert op termijn efficiëntiewinst op.
Daarnaast ontstaan nieuwe governance structuren. Duurzaamheid wordt systematisch verankerd, soms tot op het niveau van de raad van bestuur. Het formaliseren van verantwoordelijkheden maakt thema’s concreter en geeft ze prioriteit. Als vierde versterkt het opstellen van een duurzaamheidsverslag de interne samenwerking, doordat medewerkers uit verschillende afdelingen bij elkaar komen: duurzaamheid, inkoop, financiën, HR. Silo’s worden doorbroken. Tot slot zorgt rapportage ervoor dat stakeholderbetrokkenheid verschuift van vrijblijvend naar structureel onderdeel van de bedrijfsvoering.
Van proces naar financiële waarde
Deze transformatieprocessen vertalen zich in concrete uitkomsten die financiële waarde creëren. Onderzoek van onder meer Deloitte toont aan dat 98% van de ondervraagde executives enige mate van voortgang rapporteert richting hun duurzaamheidsdoelen. Meer dan de helft noemt grotere efficiëntie, lager risico en versterkt stakeholdervertrouwen als de belangrijkste interne voordelen van investeren in niet-financiële rapportage. Extern scoren merkreputatie, het aantrekken van talent en betere prijspositionering hoog.
Belangrijk hierbij is dat investeerders steeds meer belang hechten aan ESG-informatie. Volgens onderzoek van EY gebruikt 99% van de ondervraagde investeerders duurzaamheidsrapportage als onderdeel van hun investeringsbeslissingen. Hoewel bedrijven de directe voordelen in financiering vaak nog als beperkt ervaren, wordt de druk van banken en investeerders groter. Het voorkomen van een ‘malus’, denk aan een hogere risicopremie of duurdere leningen, wordt als minstens zo belangrijk gezien als het ontvangen van een ‘bonus’ voor goede prestaties.
Efficiëntie en risicobeheer
De efficiëntiewinst komt voort uit toegenomen transparantie. Wanneer je energie-, water- en materialenverbruik systematisch in kaart brengt, identificeer je vanzelf gebieden waar optimalisatie mogelijk is. Bij Ducky Dons, een circulaire pionier in de dekbedden- en kussensector, leverde het CO2-berekenen voor scope 1, 2 en 3 verrassende inzichten op. Niet alleen zaten de verwachte emissies in grondstoffen, ook ingekochte dienstverlening zoals IT bleek een aanzienlijke bron. Dat soort inzichten creëert handelingsperspectief.
Verbeterd risicomanagement is een tweede concrete uitkomst. Door duurzaamheidsinformatie te integreren in bestaande risicobeheersystemen, worden nieuwe risico’s zichtbaar: klimaatrisico’s, waterstress, kwetsbaarheden in de toeleveringsketen. Academisch onderzoek gepubliceerd in het Journal of Financial Reporting and Accounting bevestigt dat bedrijven met sterke ESG-scores minder ernstige gevolgen ondervinden wanneer er zich toch incidenten voordoen.
De klant als drijvende kracht
Een van de meest tastbare voordelen is betere toegang tot klanten. Veel organisaties ervaren een zogenaamd trickle-down effect: grotere klanten stellen vanwege hun eigen rapportageverplichtingen onder de CSRD hogere eisen aan hun toeleveringsketen. Voor mkb-bedrijven die hierop voorbereid zijn, opent dit deuren. Nick van Nieuwenhuizen van Ducky Dons verwoordt het treffend: “Als onze klanten vragen hebben, willen we gedegen antwoorden kunnen geven.”
Daarnaast speelt werkgeversaantrekkelijkheid een groeiende rol. Duurzaam handelen blijkt een belangrijke factor bij het werven en behouden van personeel, met name jongere medewerkers. Het opstellen van een duurzaamheidsverslag verschaft de feiten en cijfers om interne en externe communicatie over je milieu- en sociale prestaties geloofwaardiger te maken. Zoals Van Nieuwenhuizen het verwoordt: “Als je niet aan de slag gaat met duurzaamheid, kun je veel minder goed medewerkers aantrekken.”
Delta Electronics illustreert hoe rapportage concrete resultaten kan opleveren. Het bedrijf introduceerde een internal carbon pricing mechanisme waarbij iedere locatie die fossiele energie afneemt een interne bijdrage betaalt aan een duurzaamheidsfonds. In 2024 leverde dit 21 miljoen dollar op, direct geïnvesteerd in energiebesparende technologieën. Hun broeikasgasemissies in scope 1 en 2 zijn sinds 2021 met 53,6% gedaald, terwijl de werknemersbetrokkenheid op 90% ligt, wat zeer hoog is voor de sector.
Wanneer werkt het wel (en wanneer niet)?
De mate waarin duurzaamheidsverslaggeving waarde creëert, hangt af van diverse factoren. Cruciaal is de uitgangspositie van de organisatie: beschikbare data, middelen en expertise. Ook de motivatie speelt een rol. Organisaties die het rapportageproces benaderen als een kans om te leren en te verbeteren, halen er meer uit dan organisaties die het primair als een administratieve verplichting zien.
Externe factoren doen er eveneens toe. De complexiteit van rapportagestandaarden zoals de ESRS kan frustrerend werken wanneer regels onduidelijk of buitensporig gedetailleerd zijn. De beschikbaarheid van goede tools en de competentie van adviseurs maken ook verschil. Te complexe processen reduceren rapportage tot een invuloefening, waarbij de echte waarde verloren gaat.
Van rapportage naar impact
De les uit het onderzoek is helder: duurzaamheidsrapportage kan een krachtige katalysator zijn, maar alleen wanneer organisaties het proces actief inzetten als management- en leermiddel. De waarde verplaatst zich van het rapport naar het gebruik van de duurzaamheidsgegevens.
Dit sluit aan bij wat we vanuit onze Empact-praktijk zien. Bij Ducky Dons leidde het traject tot scherpere doelstellingen en een ESG-strategie die direct uitvoerbaar is. “Het leeft meer,” aldus Van Nieuwenhuizen. “Onze strategie en doelstellingen zijn scherper geworden.” Het bedrijf kan nu ook transparanter communiceren richting stakeholders. “Je kunt stakeholders duidelijker inzage geven in waar je mee bezig bent op duurzaamheidsgebied, wat hen meer bewust maakt van je inspanningen.”
Bij Delta Electronics is duurzaamheid inmiddels een integraal onderdeel van iedere investeringsbeslissing geworden. Met een interne CO2-prijs van 300 dollar per ton wordt verduurzaming geen losstaand project, maar verweven met de dagelijkse bedrijfsvoering.
De vraag is dus niet óf rapportage waarde kan creëren, maar hoe je het zo inricht dat die waarde ook daadwerkelijk gerealiseerd wordt. Dat vraagt om een praktische aanpak, goede data, en de bereidheid om het rapportageproces te gebruiken als springplank voor echte verandering. Want met alleen formulieren invullen gaan we er niet komen.